Panpsişizm Nedir?

Panpsişizm Nedir?

panpsişizm nedir

Panpsişizm

Evrendeki her şeyin bir ruhu olduğunu savunan felsefi akımdır. Bu görüşe göre cansız olarak kabul edilen tüm maddeler, kendi içerisinde deney ve gözlem ile saptanamayan mistik bir öğe barındırır. Bu açıdan bakıldığında materyalizme karşı bir tutum sergiler. Örnek olarak cansız kabul ettiğimiz ve herhangi bir bilince sahip olmadığını düşündüğümüz parçacıkların, birleşerek akla sahip bir bilinç meydana getirmesi (beyin) durumu, materyalist akımın da cevaplamakta zorlandığı bir konudur. Ancak panpsişizm bu duruma maddelerin de bir ruhu olduğu iddiası ile açıklama getirir. Böylece hem teolojik hem de teleolojik argümanlar içerisinde panpsişist iddialar kullanılmaktadır.

Evrendeki her şeyin içerisinde mistik bir öz bulunduğu iddiası, hem klasik fizik de, hem de modern fizik içerisinde kendisine yer bulur. Örnek olarak deterministik Newton fiziği içerisindeki tüm madde yasaları, panpsişistlere göre maddelerin bilinci olduğunun kanıtıydı. İslam felsefesi içerisinde de benzer görüşe Gazalinin nedensellik probleminde rastlanır. Gazali’ye göre nesnelerin birbirleri ile arasında zorunlu bir neden sonuç ilişkisi mevcut değildi. Gözlemciler, yani bizler, olayların yalnızca oluş sıralarını gözlemlemekteydik. Ancak oluşların içeriğindeki gerçek nedenselliği gözlemlememi mümkün değildi. Bununla birlikte günümüz modern fiziği içerisinde gelişen maddeye karşı paradigma değişimi, panpsişist iddiaları tekrardan gündeme getirmiştir. Kuantum fiziğinde yer alan gözlemci etkisi ve maddelerin gözlem dahilinde farklı davrandığı deneyleri, birçok düşünürce “maddenin bilinci” olarak adlandırıldı. Tarihsel bağlamından günümüze kadar bakıldığında panpsişizm, bilimin henüz cevaplayamadığı sorulara alternatif metafizik argümanlar öne sürmektedir. Bu nedenle birçok düşünür, bu iddiaları çeşitli “dini” inançların temellendirilmesine duyulan kaygı olarak görür.

2 Replies to “Panpsişizm Nedir?”

  1. Bana kalırsa panpsişist iddialar duygusal insanlar var olduğu sürece var olacak. İnsan olarak her şeyin renksiz, tatsız ve tuzsuz maddeden oluştuğunu kabullenemiyoruz. En koyu materyalistlerin bile maddeyi “aşkla” incelediğini gördüğümde birilerimizin büyük bir yanılgı içerisinde olduğunu hissettim. Ancak hangimiz çok ağır bir şekilde yanılıyoruz bilmiyorum. Ve rica ediyorum, sık sık “bilmiyorum” kelimesini kullanın be insanlar! Evrenin tamamına vakıfmışçasına sahip olduğunuz özgüven ve sergilediğiniz mimikleriniz beni tiksindiriyor.

    1. Sizin şu anda yorumladığınız şeyden de emin değiliz ancak. Bu nedenle yeni bakış açılarını red etmeden acaba diyebilmekte fayda var. Aksi halde şu anda gelebildiğimiz noktaya da gelemezdik.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir