Fundamentalizm Nedir?

Fundamentalizm Nedir?

Fundamentalizm

Fundamentalizm, kelime anlamı olarak “kökten, kökencilik, köktendincilik, temel,” manalarını taşımaktadır.Latincede karşılığı “fundamentum” olup İngilizceye Latinceden geçmiştir. Yirminci yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren ortaya çıkan bu akım Amerika Birleşik Devletleri sınırları içerisinde ki taraftarlarının tanımı üzerine Kutsal Kitap (Kitab-ı Mukaddesi) bilim ile uzlaşmasını amaçlayan modernist yorumlara ve seküler hayat biçimlerine karşı çıkan ve Protestan Evanjelistlerin dinsel tutumlarını ifade etmek için kullanılan terimdir. Daha sonraları ideolojik bir içerik kazanan Fundamentalizm, dine dayalı uzlaşmaz fanatik siyasi mücadele ve iktidarı anlatmak için kullanılmıştır. Henüz yeni bir ideoloji olmasından ötüre Fundamentalizmin tanımı konusunda net bir fikir birliği mevcut değildir.

Fundamentalizmi anlamak için, tanımında öncelikle bir sınırlandırma yapmamız gerekmektedir. Bu sınırlandırmayı anlamlandırabilmek için ise dinsel ve seküler fundamentalizmi ayırmak gerekmektedir. Çünkü fundamentalizm her çeşit sekülerizmin karşısında dini merkezli, çatışmacı ve şiddet eğilimi olan bir siyasi düşünce hareketi olgusu oluşturur. Diğer bir husus ise Müslüman, Hristiyan ve Yahudi fundamentalistlerin ortak ve farklı yönlerinin tespit edilmesidir. Önemli bir ayrımda fundamentalistlerin demokrasiye karşı olan karşıtı  olumsuz tutumlarıdır.

 

Hristiyan Fundamentalizmi

Hristiyan fundamentalizmi, yirminci yüzyılın başlarında Kitab-ı Mukaddesi harfi harfine yeniden yorumlanmasına bağlı olarak Hristiyan dogmalarına ve geleneklerine sıkı sıkıya bağlı Amerika’daki Hristiyan Evanjelistlerin öğretilerini ifade eder. Hristiyan fundamentalizmi Rönesans’a kadar uzanır ve iki dinsel tutum bu dönemde ortaya çıkmıştır. Bunlardan birincisi doğal din akımı öteki ise reformasyon idi. Reformasyon hareketi Hristiyanlığın mistisizminden etkilenmiştir. Bu mistisizm insanın ilahi gerçekliği yalnız başına erişebileceğini savunuyordu. Bu iki akım zaman içerisinde ortaya çıkışlarından itibaren farklı yönlere ilerlemiş olsalar da en nihayetinde birbirlerini de etkilemişlerdir. Hristiyan fundamentalizmi yirminci yüzyılın başlarından itibaren bu iki görüşün ışığında Protestanlık mezhebinin bir alt kolu olarak ortaya çıktı. Günümüzde bu gruplar varlığını Amerika birleşik devletlerinde “Hristiyan Sağ” adıyla sürdürmektedirler.

Müslüman Fundamentalizmi

İslam aleminde fundamentalizmin iki şekilde ortaya çıktığını görmekteyiz. Bunlardan ilki “selefilik” olarak adlandırılan İslami düşünce biçimidir. Selefilik olarak adlandırılan bu görüş, İslam dininin esas kaynaklarına geri dönme ve modern çağın unsurlarına göre yapılan tüm yorumları reddetme üzerine inşa edilmiştir. İkinci görüş ise,dinsel tüm inanışlar içerisinde sürü psikolojisine bağlanıp ve tüm siyasi alanlarda da egemen olarak bulundukları coğrafyaya dört elden yayılma düşüncesidir. Bu düşüncenin günümüzdeki isim karşılığı “Radikal İslam” olarak adlandırılmaktadır. Selefiler kendilerini İslam’ı en iyi şekilde yaşadıklarına inandıran sebep, İslam’ı ilk kabul edip yaşayanların aktarımlarını kaynak alarak en güzel ve doğru inanışın bu olduğunu savunurlar. Kur’an-ı Kerim ve Hz.Muhammed’in uygulamaları (sünnet) onlara göre İslam’ın temel kaynağıdır.

Yahudi Fundamentalizmi

Yahudi fundamentalizmine giriş yapmadan önce günümüzde ki Yahudi toplumunun yapısında kısaca bahsedelim. Günümüz Yahudi toplumunu üç guruba ayırmaktayız. Bunlardan ilki, tüm geleneklerine, Ortodoks Hahamlarının belirlemiş olduğu kaidelere ve Yahudi şeriatına sıkı sıkıya bağlı olan dindarlar. İkincisi ise, geleneği ve Ortodoks Hahamlarının söylemlerini tanımayıp reddeden ve tüm ritüelleri için Sinegoglara giden holloniler (laikler)’dir. Üçüncü ve son grup ise, hiç bir faaliyete katılmayan Yahudiler vardır.

Bu ortamda Yahudi fundamentalizmi bizi çok karmaşık bir durum ile karşı karşıya bırakmaktadır. Çünkü dini ve siyasi açıdan birbirine muhalif iki gurup karşımıza çıkmaktadır. Haridiler, Aşkenaz ve Sefarad Yahudilerinden destek alan ilk fundamentalistler anti-semitizme, reforma, sekülerleşmeye, Yahudi aydınlanmasına (Hasaka) ve Siyonizme karşı olarak ilk kez Avrupa sınırları içerisinde ortaya çıkmışlardır. Diğer dinlerdeki gibi Yahudi fundamentalistler de kutsal kitapları ışığında ve gelenekleri doğrultusunda yorumlayarak diğer tüm modernist yorum ve hareketlere karşı çıkıyorlardı. Yahudi fundamentalistlerin en dikkat çekici özelliklerinden bir tanesi ise antisemitizme çözüm arayışı olarak ortaya çıkan Siyonizme karşı çıkıp reddederek ve onları ateistler ile aynı konumda görmeleriydi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

© 2019 Terminoloji.Org | Kelime Ansiklopedisi |